Kıdem Tazminatı Nedir?
Kıdem tazminatı, işçi ve işveren arasındaki iş ilişkisinin belirli koşullar altında sona ermesi halinde, işçiye ödenen tazminattır. 4857 sayılı İş Kanunu ve 1475 sayılı eski İş Kanunu'nun 14. maddesi bu konuyu düzenlemektedir.
Kıdem Tazminatına Hak Kazanma Koşulları
Kıdem tazminatına hak kazanmak için iki temel koşul vardır:
- Aynı işverenle en az 1 yıl çalışma süresi
- İş sözleşmesinin kıdem tazminatına hak kazandıracak şekilde sona ermesi
Hangi Durumlarda Kıdem Tazminatı Alınır?
İşçi aşağıdaki durumlarda kıdem tazminatına hak kazanır:
- İşveren tarafından haklı sebep olmaksızın işten çıkarılma
- İşçinin haklı nedenle istifa etmesi
- Erkeklerde askerlik nedeniyle ayrılma
- Kadınlarda evlilik nedeniyle ayrılma (evlendikten sonra 1 yıl içinde)
- Emeklilik
- Maluliyet
- Ölüm (mirasçılara ödenir)
Hesaplama Yöntemi
Kıdem tazminatı şu formüle göre hesaplanır:
Kıdem Tazminatı = Brüt Ücret x Çalışma Süresi (Yıl)Brüt ücrete dahil olan kalemler:
- Temel ücret
- Yemek yardımı
- Yol yardımı
- İkramiye (yıllık ortalaması)
- Diğer düzenli ödemeler
Kıdem Tazminatı Tavanı
Her yıl için ödenen kıdem tazminatı, hükümetin belirlediği tavan tutarı aşamaz. Tavan tutar, her yıl Temmuz ve Ocak aylarında güncellenir.
2024 yılı tavan tutarları:- 01.07.2024 - 31.12.2024: 29.998,27 TL
- 01.01.2024 - 30.06.2024: 26.939,32 TL
Önemli: Tavan tutarı aşan ücret alan işçiler için bile, her yıl için maksimum tavan tutar kadar ödeme yapılır. Örneğin, aylık 50.000 TL maaşı olan bir işçi 5 yıl çalışsa bile, kıdem tazminatı hesabında her yıl için o dönemdeki tavan tutarlar kullanılır.
Tavan Tutarın Uygulanması
Kıdem tazminatı hesabında:
İşçinin Haklı Nedenle Fesih Halleri
İşçinin haklı nedenle istifa edebileceği ve kıdem tazminatı alabileceği durumlar:
Detaylı Hesaplama Örnekleri
Örnek 1: Tavan Altında Maaş
Durum:- Aylık brüt maaş: 20.000 TL
- Çalışma süresi: 5 yıl 6 ay
- İşten çıkarılma tarihi: Temmuz 2024
- 5.5 yıl x 20.000 TL = 110.000 TL
- Tavan kontrolü: 110.000 TL < (29.998,27 TL x 5.5 = 164.990,49 TL)
- Kıdem tazminatı: 110.000 TL (tavan aşılmadı, tam ödenir)
Örnek 2: Tavan Üstü Maaş
Durum:- Aylık brüt maaş: 50.000 TL
- Çalışma süresi: 3 yıl
- İşten çıkarılma tarihi: Temmuz 2024
- 3 yıl x 50.000 TL = 150.000 TL (teorik)
- Ancak tavan uygulanır: 29.998,27 TL x 3 = 89.994,81 TL
- Kıdem tazminatı: 89.994,81 TL (tavan uygulandı)
Örnek 3: Kısmi Yıl Hesabı
Durum:- Aylık brüt maaş: 25.000 TL
- Çalışma süresi: 2 yıl 8 ay 15 gün
- İşten çıkarılma tarihi: Ağustos 2024
- Tam yıllar: 2 yıl x 25.000 = 50.000 TL
- Kısmi yıl: (8 ay + 15 gün = 8.5 ay) → 8.5/12 x 25.000 = 17.708,33 TL
- Toplam kıdem tazminatı: 67.708,33 TL
Örnek 4: Primli Maaş Hesabı
Durum:- Temel maaş: 15.000 TL
- Yemek yardımı: 2.000 TL
- Yol yardımı: 1.500 TL
- Yıllık prim ortalaması: 3.000 TL/ay
- Çalışma süresi: 4 yıl
- Brüt ücret: 15.000 + 2.000 + 1.500 + 3.000 = 21.500 TL
- 4 yıl x 21.500 TL = 86.000 TL
- Kıdem tazminatı: 86.000 TL
Brüte Dahil Olan ve Olmayan Ödemeler
Brüte Dahil Olan:
✅ Temel maaş ✅ Fazla mesai ücreti (düzenli ise) ✅ Prim (yıllık ortalaması) ✅ Yemek yardımı (nakdi) ✅ Yol yardımı ✅ Kıdem zamları ✅ İkramiye (düzenli ise)
Brüte Dahil Olmayan:
❌ Tek seferlik ödemeler ❌ Yıllık izin ücreti ❌ Bayram harçlığı (düzenli değilse) ❌ Sosyal yardımlar (çocuk yardımı, vb.) ❌ İşveren tarafından ödenen SGK primleri
Kıdem Tazminatı Ödeme Süresi
Yasal düzenleme:- Kıdem tazminatı, iş sözleşmesinin sona ermesinden itibaren derhal ödenmelidir
- En geç son maaş ödeme günü ile birlikte ödenir
- Gecikmeli ödemelerde gecikme faizi işler
- Ödenmemesi halinde icra takibi başlatılabilir
İşveren, kıdem tazminatını geç öderse:
- Yasal faiz (yıllık %40-50 arası) uygulanır
- İşçi tazminat davası açabilir
- İşçinin hukuki masrafları işverene aittir
Kıdem Tazminatı ve Vergi
Vergi durumu:- Kıdem tazminatı gelir vergisinden muaftır
- Damga vergisi (%0,825) kesilir
- Net ödeme = Brüt kıdem tazminatı - Damga vergisi
- Brüt kıdem tazminatı: 100.000 TL
- Damga vergisi: 100.000 x 0,00825 = 825 TL
- Net ödeme: 99.175 TL
İşçinin Haklı Nedenle Fesih Halleri (Detaylı)
1. Ücretin Geç veya Eksik Ödenmesi
- 1 ay bile gecikme haklı fesih nedenidir
- Eksik ödeme (prim, fazla mesai) de fesih nedenidir
- İhtar çekildikten sonra 15 gün içinde ödeme yoksa fesih hakkı doğar
2. SGK Primlerinin Yatırılmaması
- İşverenin SGK primlerini eksik/geç yatırması
- İşçi, e-Devlet'ten SGK sorgu yaparak kontrol edebilir
- Tespit edildiğinde derhal fesih hakkı doğar
3. Mobbing (Psikolojik Taciz)
- Sürekli hakaret, aşağılama
- İzolasyon, dışlanma
- İmkansız hedefler verme
- Tanık ifadeleri ve belgelerle kanıtlanmalı
4. Sağlık ve Güvenlik Şartlarının İhlali
- İş güvenliği ekipmanı verilmemesi
- Tehlikeli çalışma koşulları
- Gerekli koruma önlemlerinin alınmaması
5. Cinsel Taciz
En ciddi fesih nedenlerinden biri. Derhal fesih hakkı verir.
Sıkça Sorulan Sorular
11 ay çalıştım, kıdem tazminatı alabilir miyim?
Hayır. Kıdem tazminatı için en az 1 tam yıl çalışma şartı vardır. 11 ay çalışan işçi kıdem tazminatı alamaz.
İstifa edersem kıdem tazminatı alabilir miyim?
Haklı nedenle istifa ederseniz alırsınız. Sebepsiz istifa edersen kıdem tazminatı alamazsınız.Emekli olduğumda kıdem tazminatı alır mıyım?
Evet. Emeklilik, kıdem tazminatına hak kazandıran bir nedendir.
İşveren iflas etti, kıdem tazminatımı nereden alabilirim?
İşsizlik Sigortası Fonu'ndan alabilirsiniz. İşsizlik Sigortası Fonu, iflas eden işverenin yerine kıdem tazminatını öder.Kıdem tazminatı davası zamanaşımı ne kadardır?
5 yıldır. İş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren 5 yıl içinde dava açılmalıdır.Part-time çalışıyorum, kıdem tazminatı alır mıyım?
Evet. Part-time çalışanlar da tam zamanlı çalışanlarla aynı hakka sahiptir. Hesaplama, çalışma saatinize göre orantılı yapılır.
Kıdem tazminatı taksitlendirilir mi?
Hayır. Kıdem tazminatı peşin ve bir kalemde ödenir. Taksitlendirme yasaktır.
Kıdem Tazminatı Alamayacağınız Durumlar
1. İşçinin Haklı Nedenle İşten Çıkarılması
Aşağıdaki durumlarda işçi kıdem tazminatı alamaz:
- İşyerinden hırsızlık
- Disiplin cezası gerektiren ağır kusur
- İş sırrının ifşa edilmesi
- İşverene hakaret veya şiddet
- 5 gün üst üste işe gelmeme (mazeretsiz)
- Sürekli sarhoşluk, uyuşturucu kullanımı
2. Sebepsiz İstifa
Kendi isteğinizle ve haklı neden olmaksızın istifa ederseniz kıdem tazminatı alamazsınız.
3. Deneme Süresi İçinde Ayrılma
Deneme süresi içinde (en fazla 2 ay) her iki taraf da bildirimsiz fesih yapabilir, kıdem tazminatı ödenmez.
Kıdem Tazminatı Talebinde Bulunma
Hukuki Süreç:
Gerekli Belgeler:
- İş sözleşmesi
- Maaş bordrolar
- İşten çıkış belgesi
- Kıdemi gösteren SGK belgeleri
- Yazışmalar, e-postalar
Sonuç
Kıdem tazminatı, işçinin en önemli haklarından biridir. Haklarınızın zayi olmaması için:
- İş sözleşmenizin sona ermesi halinde derhal kıdem tazminatı talep edin
- Hesaplamanın doğruluğunu kontrol edin (brüt maaş, çalışma süresi, tavan tutarı)
- Ödeme yapılmazsa hemen hukuki süreç başlatın
- Deneyimli bir iş hukuku avukatından danışmanlık alın
Özdemir Avukatlık Bürosu olarak, kıdem tazminatı hesaplama, talep ve dava süreçlerinizde yanınızdayız. Haklarınızın korunması için profesyonel hukuki destek alabilirsiniz.
Bu konuda hukuki danışmanlığa mı ihtiyacınız var?
Uzman avukatımızla görüşmek için randevu talebinde bulunabilirsiniz.